AYM’den süresiz nafaka kararı: Düzenleme 9 ay sonra değişecek

Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu’ndaki süresiz yoksulluk nafakası hükmünü iptal etti. Yeni düzenleme için 9 aylık süre tanındı.

Anayasa Mahkemesi, boşanma davalarında yıllardır tartışma konusu olan süresiz nafaka uygulamasıyla ilgili önemli bir karar verdi. Antalya 12. Aile Mahkemesi’nin başvurusu üzerine gündeme gelen dosyada, Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan yoksulluk nafakasının “süresiz” olmasına ilişkin hüküm iptal edildi. Kararla birlikte, “Süresiz nafaka kalktı mı, ne zaman kalkacak?” soruları ülke genelinde yeniden gündemin ilk sıralarına taşındı.

AYM Genel Kurulu’nda görüşülen başvuru, boşanma sonrası bir eşe süresiz nafaka ödenmesine imkân tanıyan mevcut düzenlemenin, Anayasa’ya uygun olup olmadığının değerlendirilmesini içeriyordu. Yüksek Mahkeme, ilgili ibarenin iptaline oy çokluğuyla karar verdi ve iptal hükmünün yürürlüğe girmesi için 9 aylık bir geçiş süresi öngördü.

AYM NEDEN GÖRÜŞTÜ, HANGİ MADDE İPTAL EDİLDİ?

Başvurunun kaynağını, Antalya 12. Aile Mahkemesi’nin 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesindeki “süresiz olarak” ifadesine dair Anayasa’ya aykırılık iddiası oluşturdu. Aile mahkemesi, önüne gelen bir dava vesilesiyle, yoksulluk nafakasının süresiz şekilde bağlanmasını düzenleyen hükmün, hukuk devleti ve eşitlik ilkeleri açısından tartışmalı olduğu gerekçesiyle dosyayı Anayasa Mahkemesi’ne taşıdı.

Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesi, “yoksulluk nafakası” başlığını taşıyor. Mevcut düzenleme, “Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.” hükmünü içeriyor. İptal kararı, tam da bu “süresiz olarak” ifadesine yönelmiş durumda.

SÜRESİZ NAFAKA KALKTI MI, NE ZAMAN UYGULAMADAN ÇIKACAK?

Kararla birlikte kamuoyunda en çok sorulan başlık, “Süresiz nafaka hemen kalktı mı?” oldu. Edinilen bilgilere göre Anayasa Mahkemesi, iptal hükmünün Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 9 ay sonra yürürlüğe girmesine hükmetti. Yani süresiz nafaka düzenlemesi, bu süre boyunca yürürlükte kalmaya devam edecek.

Bu 9 aylık dönem, yasama organına yeni bir yoksulluk nafakası çerçevesi hazırlaması için tanınmış bir uyum süresi niteliği taşıyor. Böylece Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin, boşanma sonrası mali dengeyi gözeten, yoksulluğa düşecek tarafı koruyan ancak süresiz yükümlülük tartışmalarını da dikkate alan yeni bir düzenleme yapmasının önü açılmış oldu.

AYM’nin gerekçeli kararı ise ilerleyen günlerde yayımlanacak. Gerekçede, iptalin hangi anayasal ilkeler çerçevesinde yapıldığı, hangi hak ve özgürlüklerin dikkate alındığı ayrıntılı biçimde ortaya konulacak. Bu metin, hem hukuk çevreleri hem de yasa yapıcılar açısından yol gösterici olacak.

MEVCUT BOŞANMA DAVALARI VE DEVAM EDEN NAFAKALAR NASIL ETKİLENECEK?

Yüksek Mahkeme’nin iptal kararının yürürlük tarihi olarak 9 ay sonrasını işaret etmesi, halihazırda devam eden davalar ve kesinleşmiş nafaka kararları açısından ayrı bir önem taşıyor. Bu geçiş süresi boyunca mahkemeler, kanunda yazılı mevcut hükümlere göre karar vermeyi sürdürecek.

Bu çerçevede, yeni düzenleme yapılana kadar yoksulluk nafakası taleplerinde yine Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesi uygulanmaya devam edecek. Ancak iptal kararının yürürlüğe girmesiyle birlikte, süresiz nafakanın mevcut biçimiyle hukuk sistemindeki yeri sona erecek ve yerini, yasama organının belirleyeceği yeni modele bırakacak.

Hukukçular, iptal kararının özellikle uzun yıllardır nafaka ödeyen kesimler kadar, boşanma sonrası ekonomik olarak zor durumda kalma riski taşıyan eşler açısından da yakından takip edildiğini vurguluyor. Yeni düzenlemenin; nafakanın süresi, miktarı, tarafların ekonomik ve sosyal durumları ile istihdam imkânları gibi başlıklarda daha ayrıntılı kriterler getirmesi beklentisi dillendiriliyor. Ancak bu beklentiler henüz yasal bir metne dönüşmediği için, şu aşamada kesinleşmiş bir yeni sistemden söz edilebilecek veri bulunmuyor.

SÜRESİZ NAFAKA NEDİR, HANGİ DURUMLARDA GÜNDEME GELİYOR?

Süresiz nafaka, boşanma sonucunda yoksulluğa düşecek olan tarafın, geçimini sağlayabilmesi için diğer eşten mali gücü oranında talep edebildiği parasal desteği ifade ediyor. Türk Medeni Kanunu’na göre bu nafakanın bağlanabilmesi için nafaka talep eden eşin kusurunun diğer taraftan daha ağır olmaması gerekiyor. Nafaka ödemekle yükümlü eş açısından ise ayrıca kusur şartı aranmıyor.

İşte bu çerçeve, nafakanın belirli bir süreyle sınırlanmadan, süresiz olarak hükmedilmesine imkân tanıyordu. Uygulamada süresiz nafaka; özellikle evlilik süresinin kısa veya uzun olması, tarafların çalışma hayatına katılımı, yaş, sağlık durumu ve yeniden evlenme ihtimali gibi faktörlerle birlikte tartışılan bir başlık haline gelmişti. Karşıt görüşler, hem nafaka alan hem de nafaka ödeyen taraflar açısından farklı mağduriyet iddialarını gündeme getiriyordu.

AYM’nin süresiz nafaka düzenlemesini iptal etmesi, bu tartışmanın yasal zeminde yeni bir safhaya geçtiğini gösteriyor. Önümüzdeki süreçte gerekçeli kararın yayımlanması ve ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yapılacak olası yasal değişiklikler, boşanma hukukunun en temel başlıklarından biri olan yoksulluk nafakasının geleceğini şekillendirecek.