Emekli maaşı zammı için hane geliri odaklı yeni model

Emekli maaşı zammı için hane geliri ve mülkiyet odaklı yeni model gündemde. En düşük emekli aylığı alan 5 milyon kişi için sistem değişikliği tartışılıyor.

EN DÜŞÜK EMEKLİ AYLIĞI İÇİN YENİ MODEL GÜNDEMDE

Türkiye'de en düşük emekli aylığı alanlara yönelik yeni bir emekli maaşı modeli üzerinde çalışılıyor. Hükümetin gündeminde olan düzenlemenin, yaklaşık 5 milyon kişilik en düşük emekli aylığı grubunu kapsaması öngörülüyor. 2019 yılında 800 bin civarında olan bu grubun yıllar içinde artması, primini yüksekten ödeyen sigortalılar ile asgari düzeyde prim ödeyenler arasındaki maaş dengesini tartışmaya açtı.

Mevcut sistemde, düşük emekli aylıkları Hazine destekli maaş tamamlama yöntemiyle belirlenen taban seviyeye çıkarılıyor. Yaklaşık 7 yıldır uygulanan bu modelin yerine, hane geliri ve ihtiyaç odaklı yeni bir emekli maaşı sistemi hazırlanıyor. Çalışmanın detaylarını Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) eski Başmüfettişi ve SGK Uzmanı İsa Karakaş kamuoyuyla paylaştı.

YENİ SİSTEMDE HANE GELİRİ VE MÜLKİYET KRİTERİ

İsa Karakaş'ın aktardığı bilgilere göre, yeni emekli maaşı modelinde otomatik ve herkese aynı oranda zam uygulaması yerine, emeklinin geçim durumu esas alınacak. Bu kapsamda SGK ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı veri tabanlarının entegre edilmesi ve emeklilerin refah düzeyinin tespit edilmesi planlanıyor.

Modelde, emekli maaşı artışında tek kriter aylık tutarı olmayacak. Emeklinin oturduğu konutun kira olup olmadığı, kendi evine sahip olup olmadığı, eşinin gelir durumu, haneye giren toplam gelir ve mülkiyet bilgileri dikkate alınacak. Böylece emekli maaşı zammı, hanenin genel ekonomik koşullarıyla birlikte değerlendirilecek.

Çalışmaya göre, hane geliri düşük ve kira, fatura gibi giderleri yüksek olan emekliler, ihtiyaç sahibi olarak sınıflandırılabilecek. Hane geliri ve mülkiyet durumu belirli bir eşiğin üzerinde olan emekliler ise farklı bir grupta yer alacak.

AYNİ YARDIM YERİNE NAKİT SOSYAL DESTEK KARTI

Yeni modelde sosyal yardım sistemi de değişecek. İhtiyaç sahibi emeklilere yönelik kömür ve gıda kolisi gibi ayni yardımların yerine nakit destek öne çıkacak. İsa Karakaş'ın verdiği bilgilere göre, bölgesel yaşam maliyetleri esas alınarak sosyal destek kartlarına nakit yükleme yapılması planlanıyor.

Buna göre, kira ve genel yaşam giderlerinin yüksek olduğu illerde yaşayan emeklilere daha yüksek, giderlerin nispeten düşük olduğu bölgelerde yaşayanlara ise daha düşük tutarda destek verilebilecek. İstanbul gibi kira maliyetlerinin yüksek olduğu şehirlerde ikamet eden kiracı emekliler ile Anadolu'da kendi evinde oturan emeklilerin alacağı destek miktarı arasında fark bulunabilecek.

"SIFIR ZAM" RİSKİ OLABİLECEK GRUPLAR

Modelin önemli başlıklarından biri de bazı emekliler için "sıfır zam" ihtimali. Aktarılan bilgilere göre, kök emekli maaşı düşük olduğu halde Hazine desteğiyle örneğin 20 bin TL seviyesinde aylık alan ve aynı zamanda yüksek hane gelirine sahip emekliler, yeni düzenlemeden farklı şekilde etkilenecek.

Hane gelirinin ve mülk durumunun devletin belirleyeceği muhtaçlık sınırının üzerinde olduğu tespit edilen emekliler, destek kapsamı dışında kalabilecek. Bu durumda, kök emekli maaşı enflasyon farklarıyla 20 bin TL seviyesini aşıncaya kadar, bu kişilerin eline geçen toplam aylık tutarında bir artış olmayabilecek.

Böyle bir senaryoda, emeklinin resmi kök maaşı artarken, Hazine desteği kademeli olarak azalacak ve toplam emekli maaşı değişmeyebilecek. Bu süreç, kamuoyunda "sıfır zam" olarak adlandırılan duruma yol açabilecek.

YENİ SİSTEMİN ÖRNEK ÜZERİNDEN ANLATIMI

İsa Karakaş, yeni emekli maaşı modelini iki farklı örnekle açıkladı. İlk örnekte ele alınan emekli Ali'nin kök maaşının 11.000 TL olduğu, kirada oturduğu ve başka bir geliri bulunmadığı belirtildi. Bu durumda Ali, ihtiyaç sahibi kabul edilerek kira, yakıt ve gıda gibi kalemler için nakit destek alabilecek. Böylece Ali'nin eline geçen toplam tutarın, örneğin 28.000 TL'lik yaşam maliyeti sınırına tamamlanması hedeflenebilecek.

İkinci örnekte ise yine kök maaşı 11.000 TL olan emekli Veli'nin kendi evinde oturduğu ve eşinin de 16.000 TL emekli maaşı aldığı aktarıldı. Bu durumda haneye giren toplam gelir ve mülk durumu nedeniyle Veli'nin, desteklenecek grup dışında kalabileceği ifade edildi. Veli'nin, kök emekli maaşı zamlarla 20 bin TL'yi aşana kadar, mevcut 20 bin TL'lik toplam aylığı almaya devam edebileceği, bu süreçte fiilen zam görmeyebileceği belirtildi.

ÇALIŞMANIN MEVCUT SİSTEME ETKİSİ

Üzerinde çalışılan model, Hazine destekli emekli maaşı tamamlama uygulamasının sona erdirilmesini ve bunun yerine hane geliri, mülkiyet ve bölgesel maliyet esaslı bir sistemin devreye alınmasını öngörüyor. Düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde, emekli maaşı hesabında kök maaş, hane toplam geliri, konut durumu ve bölgesel maliyet endeksleri birlikte değerlendirilecek.

Yeni emekli maaşı sistemi ve sosyal destek kartı uygulamasına ilişkin resmi takvim, kapsam ve nihai kriterler konusunda yetkili kurumlardan gelecek açıklamalar bekleniyor. Çalışmanın detayları ilerleyen süreçte netleşecek.