Ana Sayfa
Gundem

Suriyeye müdahale tartışmaları tekrar alevlendi

uriyede kimyasal silah saldırısı sonrası ortak karar alamayan uluslararası toplumun bundan sonra nasıl hareket edeceği tartışmaları tekrar gündeme geldi.

20 Ağustos 2025 - 03:34 Adem Demir 4 dk

uriyede kimyasal silah saldırısı sonrası ortak karar alamayan uluslararası toplumun bundan sonra nasıl hareket edeceği tartışmaları tekrar gündeme geldi.

Suriyede Esed rejimine yönelik olası bir müeyyide için bugüne kadar Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin karar alması gerektiğine işaret ediliyordu. Daimi üyelerinden birinin veto etmesi halinde Konseyden karar çıkamıyor. Daimi üyeleri ABD, Rusya, İngiltere, Fransa ve Çin olan Güvenlik Konseyinde son kimyasal saldırının ardından Rusya vetosu ihtimali nedeniyle diğer seçenekler konuşulmaya başladı.

Diplomatik çevrelerde, BM Güvenlik Konseyinin Suriyede yaşanan bunca şeye rağmen yine bir karar çıkartamaması halinde, "uluslararası toplumun sorumluluk taşıyan duyarlı ülkeleri"nin işlenen insanlık suçları karşısında bir araya geleceği ve "gereken adımların" böylece atılacağına işaret ediliyor.

Suriyeye duyarsız kalamayacak ülkelerin fazlalığının altı çizilirken, "Sadece Suriyenin Dostları Grubu içinde 138 ülke var. Bunların büyük çoğunluğu da maddi ya da manevi destek verecektir" yorumu yapılıyor.

Aslında Türkiyenin öncelikli beklentisinin, BM heyetinin Şamda yapılan kimyasal saldırıyla ilgili araştırmasının sonuçlarının çıkması, hemen ardından sorumlularının cezalandırılması ve yaşanan vahşetin durdurulması için BM Güvenlik Konseyinden bir karar çıkması olduğu biliniyor. Ancak AAya konuşan üst düzey bir Türk yetkili, "Biz aslında bunun ötesinde bir hareket istemiyoruz ama böyle bir karar çıkmazsa da elimiz kolumuz bağlı durmayacağız" ifadesini kullanarak Türkiyenin kararlılığına vurgu yaptı.

Diplomatik kaynaklar, Türkiyenin bugüne kadar yürüttüğü temaslarda da  çok sayıdaki ülkenin aynı kararlılık içinde olduğuna vurgu yaptı. "Uluslararası toplumun sorumluluk taşıyan duyarlı ülkeleri"nin nasıl bir yol izleyeceği ise daha sonra belirleneceğini belirten yetkililer, "Şimdi önemli olan BM Güvenlik Kurulundan bir karar çıkmaması keyfiyetinin, Esed için bir zırh haline gelmeyeceğinin artık açıkça ortaya konmasıdır" diye konuştu.

Bosna ve Kosova örnekleri

Suriye konusunda özellikle Rusyanın pozisyonuna atıf yapılırken, bir taraftan da son günlerde uluslararası çevrelerde Bosna ve Kosova örnekleri dillendirilmeye başladı.

Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, geçen hafta çıktığı Avrupa turu sırasında İngilterede BBCye verdiği mülakatta, "Bosnada, Srebrenitsada yapılanlar şimdi de yapılmalı. Bosnada, bu insanlık suçuna son vermek isteyen ülkelerle birlikte hareket edildi" dedi.

Uluslararası toplumun karar alamaması nedeniyle, Bosnada 1995 yılında Sırpların Müslüman halka uyguladığı soykırım ve yaşanan katliam durdurulamamış, NATO kuvvetlerinin Srebrenitsada yaşanan soykırım ve ikinci Markale Pazar Yeri katliamının ardından Sırp Ordusuna ait önemli hedefleri bombalaması, Bosnanın kurtulmasında ve savaşın sona ermesinde önemli rol oynamıştı.

Askeri müdahale seçenekleri

Bosna ve Kosova örnekleri konuşulurken, olası bir askeri müdahalenin ne şekilde yapılacağı da tartışılmaya başladı. "BM denetçileri rapor sunmadan herhangi bir müdahele olmaz" diyen TEPAV araştırmacısı Nihat Ali Özcana göre, bir askeri müdahale olursa, bu çok uzak mesafadan füzelerle yapılacak bir saldırı şeklinde gerçekleşecek.

Özcan, "Hava kuvvetlerinin kullanılması ihtimali biraz daha düşük. Hedefsel olarak daha çok Esedin komuta kontrol merkezleri hedef alınacaktır" diyor. Özcan, en kötü senaryo olarak ise yine kimyasal silah konusuna dikkat çekiyor:

"Burada Batılı ülkelerin en büyük endişe edeceği konu kimyasal silah depolarıdır. Kimyasal silah depolarının aktif hale gelmesi hem psikolojik, hem çevre hem de güvenlik sorunu yaşatacaktır. Batılı ülkeler bu konuda ihtiyatlı davranacaklardır. Esedin kimyasal silah depolarının kontrolünü kaybetmesi ise en kötü senaryodur."

Kosova örneğini hatırlatan Ankara Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Çağrı Erhan ise Kosovada BMnin karar alamaması nedeniyle NATOnun devreye girdiğini, Suriyeye de benzer bir NATO harekatı düzenlenmesi halinde bunun sonrasının çok önemli olduğunu şu ifadelerle vurguluyor:

"Eğer NATO içerisinde bir hareket yapılıcaksa hedefin ne olduğunu iyi belirlemek gerekiyor. Esed devrilirse Kosovadakine benzer bir çok uluslu güç konuşlandırılacak mı? Benim kanaatim eğer NATO kapsamnıda bir harekat gerçekleştirilirse ve arkasından da bir kara harekatı ile çok uluslu bir gücün konuşlandırılması söz konusu olmazsa o zaman Suriyede istikrarsızlık çok uzun süre devam eder. Buna Suriyenin Lübnanlaşması bile diyebiliriz. Dolayısıyla bu harekatın mutlaka sonrası ile beraber planlanması gerekiyor."

Ürdündeki askeri toplantı

Bütün bunlar tartışılırken, Ürdünde bazı ülkelerin üst düzey askeri yetkililerinin bir araya geleceğine dikkat çekildi. Suriyenin Dostlarının "çekirdek grup" ülkeleri arasında yer alan kimi ülkelerin askeri yetkililerinin katılacağı toplantının aslında çok önceden planlandığı ancak son kimyasal saldırının ardından haliyle bu konunun da gündeme geleceği kaydedildi. Toplantıda Ürdünün yanı sıra ABD, Fransa, İngiltere, Katar, Suudi Arabistan ve Türkiyenin temsil edileceği belirtiliyor.

Üst düzey bir yetkili, toplantıya Türkiyeden Genelkurmay Başkanı Necdet Özelin değil, onun yerine orgeneral seviyesinde üst düzey başka bir askeri yetkilinin katılacağını söyledi. Aynı yetkili, "Bu, bir harekat planının kararlaştırılacağı toplantı değil. Bu toplantı, çeşitli senaryolar üzerinden görüş alışverişi yapılacak bir toplantı" diye konuştu.

Ürdün Genelkurmay Başkanlığından yapılan açıklamada, "Bazı dost ve kardeş ülke genelkurmay başkanlarının gelecek günlerde Ürdünde bir araya geleceği" bildirilmiş, "Ancak iddia edildiği gibi toplantının ana gündem maddesi Suriye olmayacak. Toplantıda güvenlik ve bölgesel konular ele alınacak" denilmişti.