Türkiyede din

conomist dergisi, Türkiyede din: Hristiyan geçmişi silmek başlıklı bir yazıda, Trabzondaki Aya Sofya Müzesinin Camiye dönüştürülmesini ele alıyor.

Dergi 5 Temmuzda Trabzon Müftüsünün, Ramazan ayının ilk cuma namazını Aya Sofyada kıldırdığını söylüyor ve şöyle devam ediyor;

"Namaz, İstanbulu Bizanslıların elinden 1453te çekip alan Osmanlı Sultanı İkinci Mehmetin Karadenizdeki bu antik Yunan liman kentini 1462deki fethinin sembolik bir yeniden canlandırmasıydı. İkinci Mehmet, zaferini bugünün İstanbulundaki Aya Sofya katedralini camiiye dönüştürerek kutlamıştı."

Trabzondaki Aya Sofyanın İstanbuldaki benzerinden daha küçük olduğunu belirten dergi, yine de deniz kenarındaki muhteşem yapıda göz kamaştırıcı duvar resimleri bulunduğunu ve Bizans mimarisinin en güzel örneklerinden biri olarak kabul edildiğini belirtiyor.

Economist, diğer Hristiyan eserlerinde olduğu gibi, Trabzondaki Aya Sofyanın da laikler ve İslamcılar arasındaki mücadelenin bir sembolü haline geldiğini söylüyor.

İslamcılar kazandı

Dergi 16ıncı yüzyılda camiiye dönüştürülen yapının, daha sonra başka şekillerde kullanılmasının ardından 1964te müzeye dönüştürüldüğünü hatırlatıyor. Yazı şöyle devam ediyor.

"Ama yerel bir mahkeme, Türkiyenin tarihi camilerinden sorumlu kamu kurumu olan Vakıflar Genel Müdürlüğünün Aya Sofyanın kuruma ait olduğu ve Kültür Bakanlığı tarafından yasadışı bir şekilde işgal edildiği iddiasını kabul edince, 2013te İslamcılar son raundu kazanmış oldu. Karar, aşırı milliyetçi görüşleri nedeniyle kötü bir şöhrete sahip olan kentte şaşırtıcı bir tepki yarattı. Yerel bir tarihçi, Mesele Hristiyan geçmişi silip, Osmanlıcılığı canlandırmak diyor. Mahallenin muhtarı Zeki Bakar da, Trabzonda yeterli sayıda cami var. Yarısı da boş. Ne gerek var? diye ekliyor. Aya Sofyanın camiye dönüştürülmesine karşı bir dava da açıldı. Ama yine de, ılımlı İslamcı AKP hükümeti dönüşümü Ramazana yetiştirdi. Yerdeki zarif mozaiklerin üstü kırmızı bir halıyla kapatıldı. Orta kubbenin altındaki perdeler ve çadırlar ibadet eden Müslümanları günah baba, oğul ve kutsal ruh resimlerinden koruyor. Bir zamanlar antik heykellerle dolu olan yeşil bahçeye, abdest alınması için plastik tabureler ve parlak çelik musluklar konuldu.
İstanbuldaki Aya sofya kaygıları abartılı

Economist, Vakıflar Genel Müdürlüğü Bölge Başkanı Mazhar Yıldırımhanın şikayetleri propaganda diyerek umursamadığını belirtiyor. Ancak uzmanlara göre bu dönüşümün trajik olduğu ve kaçınılmaz olarak yapıya zarar vereceği vurgulanıyor. Courtauld Sanat Enstitüsünden Antony Eastmondın İznikteki Aya Sofyanın kaderini yakından takip edecek gibi görünüyor dediği belirtiliyor.
Dergi tüm bunların İstanbuldaki Aya Sofyanın sırada olduğu kaygılarını körüklediğini vurguluyor. Yazı şöyle sona eriyor;

Bu kaygılar abartılı. Restorasyon çalışmaları AKPnin on yıllık iktidarında devam etti ve Başbakan Recep Tayyip Erdoğan yapının kaderiyle ilgili kaygıları reddetti. Ama yine de Yıldırımhan bu dönüşüm arzusunu da saklamıyor ve çok sayıda Müslümanın da bu arzuyu paylaştığını söylüyor. Yıldırımhan, Sultan böyle buyurmuştu. Bizde bütün kayıtları var diyor.