Van’ın doğusunda 250 km’lik fayda yüksek sismik gerilim

BEÜ ve Leeds Üniversitesi uydu radar çalışmasına göre Van’ın doğusundaki 250 km’lik fay sisteminde yüksek sismik gerilim ve homojen stres birikimi tespit edildi.

VAN'IN DOĞUSUNDA YÜKSEK SİSMİK HAREKETLİLİK TESPİTİ

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEÜ) Harita Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, İngiltere’deki Leeds Üniversitesi ile yürütülen uydu radar çalışmaları kapsamında Van’ın doğusunda belirgin bir sismik hareketlilik tespit ettiklerini açıkladı. Çalışmada, bölgedeki 250 kilometre uzunluğundaki fay sisteminin homojen bir gerginlik taşıdığı bildirildi.

Prof. Dr. Kutoğlu, Türkiye’nin jeolojik yapısı gereği aktif bir deprem ülkesi olduğunu, bilinen 500’den fazla fayın yanı sıra henüz keşfedilmemiş kırıklar bulunduğunu söyledi. Yürütülen bilimsel çalışma kapsamında, yer kabuğu hareketlerinin uydu temelli radar verileriyle izlendiğini ifade etti.

UYDU RADAR İLE GERGİNLİK HARİTALARI OLUŞTURULUYOR

BEÜ ve Leeds Üniversitesi işbirliğiyle yürütülen projede radar interferometri adı verilen uydu radar tekniği kullanılıyor. Bu teknikle Türkiye genelindeki yer kabuğu hareketleri izleniyor ve sismik gerginlik haritaları oluşturuluyor. Prof. Dr. Kutoğlu, elde edilen verilerde Türkiye sınırları içinde yıllık bazda en yüksek stres birikiminin Van’ın hemen doğusunda kalan hat üzerinde görüldüğünü belirtti.

Söz konusu gerginlik haritalarında kırmızı renkle gösterilen alanların, homojen ve yüksek gerilim bölgelerini temsil ettiği aktarıldı. Van deprem bölgesi ve çevresindeki verilerde bu kırmızı alanların geniş bir hat boyunca kesintisiz şekilde izlendiği kaydedildi.

ÇALDIRAN FAYI VE GEÇMİŞ DEPREMLER

Prof. Dr. Kutoğlu, inceleme yapılan sahada çok sayıda fay hattı bulunduğunu, bunlardan birinin de Çaldıran Fayı olduğunu ifade etti. Çaldıran Fayının 1647 ve 1976 yıllarında kırıldığını, bu süreçte 7,3 büyüklüğüne ulaşan depremler kaydedildiğini hatırlattı.

Van’ın güneyindeki bölgede ise 1881 ve 2011 yıllarında yıkıcı depremler meydana geldiği bilgisi paylaşıldı. 2011 Van depreminin etkilediği alanın, genel fay sistemi içinde nispeten küçük bir bölgeyi kapsadığı, buna karşın daha geniş bir alanda sismik mekanizmanın çalışmaya devam ettiği kaydedildi.

250 KİLOMETRELİK ALANDA BÜYÜK DEPREM KAYDI YOK

Uydu radar verilerinden oluşturulan deprem haritalarında, Çaldıran Fayının kırıldığı alanın çevresinde 250 kilometre uzunluğunda bir fay sistemi ortaya kondu. Prof. Dr. Kutoğlu, bu 250 kilometrelik hatta geçmişe ait büyük bir deprem kaydı bulunmadığını, ancak haritalarda bu bölgenin baştan aşağı homojen bir kırmızı renkle izlendiğini belirtti.

Araştırmaya göre, haritada homojen şekilde kırmızı görülen alan, fay sisteminin bütüncül bir yapı sergilediğini ve aynı stres rejimi altında bulunduğunu gösteren bir veri olarak değerlendiriliyor. Yıllar içinde bu alandaki sismik gerilimin birikmeye devam ettiği, haritalarda da bu gerilimin arttığının ölçüldüğü aktarıldı.

6 ŞUBAT HATAY DEPREMLERİ İLE KARŞILAŞTIRMALI VERİ

Prof. Dr. Kutoğlu, 6 Şubat 2023’te Hatay ve çevresinde meydana gelen depremlerde olduğu gibi, birbirine bağlı fay segmentlerinin aynı anda çalışabildiğini anımsattı. Van’ın doğusundaki 250 kilometrelik hatta da benzer biçimde bağlantılı bir fay sistemi gözlendiğini, uydu radar haritasında bu hattın tek parça halinde gerilim altında olduğunun tespit edildiğini söyledi.

Bu kapsamda, Harita Mühendisliği ve deprem mühendisliği alanlarında kullanılan uydu radar tekniklerinin, Van ve çevresi gibi deprem bölgelerinde sismik risk analizinde referans veri oluşturduğu belirtildi. Çalışmanın Türkiye geneli sismik gerginlik dağılımını ortaya koymaya dönük uzun soluklu bir proje kapsamında yürütüldüğü bilgisi paylaşıldı.

2011 VAN DEPREMİ SONRASI SÜREN SİSMİK GERİLİM

Prof. Dr. Hakan Kutoğlu, 2011 yılında Van’da meydana gelen depremin bölgedeki sismik sürecin sona erdiği anlamına gelmediğini ifade etti. 2011’deki depremin sadece belirli ve sınırlı bir bölgeyi etkilediğini, buna karşın haritalarda görülen daha büyük fay sisteminin enerji biriktirmeye devam ettiğini aktardı.

Uydu radar çalışmalarıyla elde edilen sismik gerginlik haritalarının, Van’ın doğusu ve çevresindeki fay hatlarının konumu, uzunluğu ve zaman içindeki hareketleri hakkında güncel veri sunduğu belirtildi. Bölgede yürütülen bilimsel çalışmaların, deprem araştırmaları ve risk yönetimi alanlarındaki resmi kurum ve uzmanlar için teknik bir veri kaynağı niteliğinde olduğu bildirildi.