Herkes Şikâyetçi, Peki Kim Sorumluluk Alacak?
Bir arkadaş ortamında, esnaf sohbetinde ya da aile ziyaretinde konu dönüp dolaşıp yaşadığımız şehrin sorunlarına geliyor. Trafik sıkışıklığından şikâyet ediyoru
Bir arkadaş ortamında, esnaf sohbetinde ya da aile ziyaretinde konu dönüp dolaşıp yaşadığımız şehrin sorunlarına geliyor. Trafik sıkışıklığından şikâyet ediyoruz, çevre temizliğini konuşuyoruz, kaldırımların durumunu eleştiriyoruz, gençlerin sosyal imkânlarının yetersizliğinden yakınıyoruz. Herkesin söyleyecek bir sözü, gösterecek bir eksikliği ve mutlaka eleştirecek bir konusu bulunuyor. Ancak bütün bu konuşmaların sonunda çoğu zaman değişen pek bir şey olmuyor.
Çünkü sorunları konuşmakla sorunların çözümüne katkı sunmak arasında önemli bir fark var.
İnegöl gibi hızla büyüyen, sanayisi gelişen ve nüfusu artan şehirlerde elbette sorunlar olacaktır. Ulaşım, otopark, altyapı, çevre düzeni ve sosyal yaşam gibi alanlarda beklentiler de sürekli değişiyor. Vatandaşların bu konularda eleştirilerini dile getirmesi son derece doğal. Hatta gerekli. Çünkü eleştirinin olmadığı yerde eksikliklerin fark edilmesi ve giderilmesi de zorlaşır. Ancak eleştirinin yalnızca yakınmaktan ibaret kalması, zamanla hepimizi aynı sorunları tekrar tekrar konuşan insanlara dönüştürüyor.
Örneğin bir mahallede sürekli çevre kirliliğinden şikâyet edildiğini düşünelim. Sokaklara çöp bırakıldığından, boş alanların kirletildiğinden ve ortak kullanım alanlarının temiz tutulmadığından yakınıyoruz. Fakat aynı mahallede bazı insanların çöplerini uygun olmayan saatlerde dışarı çıkardığını, araçlarından yere çöp attığını veya ortak alanları özensiz kullandığını da görebiliyoruz. Böyle durumlarda yalnızca belediyeyi eleştirmek sorunun tamamını açıklamıyor. Kamu kurumlarının sorumluluğu kadar vatandaşların davranışları da ortaya çıkan tabloyu etkiliyor.
Benzer bir durum trafikte yaşanıyor. Hepimiz trafik yoğunluğundan şikâyet ediyoruz. Ancak bazen birkaç dakikalık işimiz için aracımızı uygunsuz bir yere bırakabiliyor, acelemiz olduğunda başkalarının geçişini engelleyebiliyoruz. Kurallara başkalarının uymasını beklerken kendimize küçük istisnalar tanıyabiliyoruz. İşte şehir hayatındaki bazı sorunlar tam da bu küçük istisnaların birikmesiyle büyüyor.
Burada önemli olan, bütün sorumluluğu vatandaşa yüklemek değil. Yerel yönetimlerin, kamu kurumlarının ve ilgili kuruluşların yerine getirmek zorunda olduğu görevler var. Yol yapmak, altyapıyı geliştirmek, denetim gerçekleştirmek ve kamu hizmetlerini etkin şekilde sunmak vatandaşın değil, yetkili kurumların sorumluluğunda. Ancak kurumların görevlerini yerine getirmesini istemekle bireysel sorumluluklarımızı unutmak aynı şey değil. Sağlıklı bir şehir yaşamı, her iki tarafın da üzerine düşeni yapmasıyla mümkün.
Bir başka alışkanlığımız da sorunları çoğunlukla sosyal medya üzerinden dile getirmek. Bir fotoğraf çekiyoruz, altına birkaç cümle yazıyoruz ve paylaşımın kısa sürede yayılmasını bekliyoruz. Bazen bu yöntem gerçekten etkili oluyor. Kamuoyunun dikkatini çeken bir sorun daha hızlı çözüme kavuşabiliyor. Fakat her paylaşımın ilgili kuruma ulaşmadığını da unutmamak gerekiyor. Resmî başvuru yapmak, talebi doğru birime iletmek, çözüm sürecini takip etmek ve gerektiğinde yeniden hatırlatmak da vatandaşlık bilincinin bir parçası.
Üstelik her sorunun çözümü büyük yatırımlar gerektirmiyor. Bir apartmanda ortak alanların temiz tutulması, bir mahallede komşuların ortak bir konuda anlaşması, bir okulun ihtiyaçları için velilerin dayanışma göstermesi veya bir sokaktaki küçük bir eksikliğin ilgili kuruma bildirilmesi bile önemli sonuçlar doğurabilir. Bazen değişim, herkesin başkasından beklediği küçük bir sorumluluğu kendisinin üstlenmesiyle başlıyor.
Sivil toplum kuruluşlarının da bu noktada önemli bir rolü var. Dernekler, meslek odaları, mahalle temsilcileri ve gönüllü topluluklar yalnızca sorunları gündeme getiren değil, çözüm önerileri geliştiren yapılar olmalı. Bir konuyu eleştirmek elbette kolay. Ancak o konuyla ilgili araştırma yapmak, uygulanabilir öneriler hazırlamak ve ilgili kurumlarla görüşerek sonuç almaya çalışmak daha fazla emek istiyor.
Aslında toplum olarak zaman zaman eleştiriyle katkı sunmayı birbirine karıştırıyoruz. Bir toplantıda en sert konuşmayı yapan kişinin en fazla sorumluluk alan kişi olduğunu düşünebiliyoruz. Oysa bazen sessizce çalışan, çözüm için kapı kapı dolaşan ve sonuç alıncaya kadar konunun peşini bırakmayan insanlar çok daha büyük katkılar sağlıyor. Önemli olan ne kadar yüksek sesle konuştuğumuz değil, konuştuğumuz meselenin çözümü için ne yaptığımız.
Elbette herkesin zamanı, imkânı ve yetkisi aynı değil. Her vatandaşın bir sorunun çözümü için aktif görev üstlenmesi beklenemez. Ancak en azından doğru bilgiyle hareket etmek, sorunları ilgili yerlere bildirmek, ortak yaşam kurallarına uymak ve çözüm üreten insanlara destek olmak hepimizin yapabileceği şeyler arasında.
Bir de sürekli olumsuzluk konuşmanın oluşturduğu ruh hâli var. Her gün aynı sorunları tekrar ettiğimizde, zamanla hiçbir şeyin düzelmeyeceğine inanmaya başlayabiliyoruz. Bu düşünce ise insanları çözüm aramaktan uzaklaştırıyor. Oysa şehirlerde olumlu gelişmeler de yaşanıyor. Bir mahallede tamamlanan çalışma, çözülen bir altyapı sorunu, hayata geçirilen bir sosyal proje veya gönüllülerin gerçekleştirdiği bir faaliyet bize değişimin mümkün olduğunu hatırlatıyor.
Yaşadığımız şehri sevmek yalnızca onun güzelliklerini anlatmak değildir. Eksikliklerini görmek, gerektiğinde eleştirmek ve daha iyi olması için çaba göstermek de şehir sevgisinin bir parçasıdır. Ancak eleştirinin değerli olabilmesi için doğru bilgiye dayanması, adil olması ve mümkün olduğunca çözüm arayışını desteklemesi gerekiyor.
Belki de bundan sonra bir sorunla karşılaştığımızda kendimize iki soru sormalıyız. Birincisi, bu sorunun çözümünden kim sorumlu? İkincisi ise ben bu çözümün gerçekleşmesine nasıl katkı sunabilirim?
İlk sorunun cevabı çoğu zaman bir kurum, bir yönetici veya bir yetkili olacaktır. Ancak ikinci sorunun cevabında bazen kendimizi de görebiliriz.
Çünkü bir şehrin geleceğini yalnızca onu yönetenler belirlemez. O şehirde yaşayan insanların davranışları, talepleri, duyarlılığı ve ortak yaşam kültürü de geleceğin şekillenmesinde önemli rol oynar.
Hepimiz daha temiz, daha düzenli, daha yaşanabilir bir şehir istiyoruz. Peki bunun için yalnızca şikâyet mi ediyoruz, yoksa elimizden geleni de yapıyor muyuz?
Belki de asıl cevaplamamız gereken soru budur.