Türkiye’de uzun yıllardır hayvancılığı tehdit eden şap hastalığı, halk arasında “Dabak” adıyla biliniyor. Ülkede ilk resmi istatistikler 1914 yılında yayınlanan Tarım İstatistikleri’nde yer aldı. O dönemde Osmanlı topraklarında 9 bin 455 şap vakası tespit edilirken, 4 bin 327 hayvanın öldüğü kayıtlara geçti.

Osmanlı döneminde özellikle Trakya bölgesi, hastalığın en yoğun görüldüğü yer olarak öne çıktı. Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı yıllarında da salgınlar, hayvancılığı ciddi şekilde etkiledi.

1952: İlk Virüs Tipleri Belirlendi

1952 yılına kadar Türkiye’de hastalığa neden olan virüs tipleri bilinmiyordu. 8 Ocak 1952’de farklı bölgelerden toplanan dört virüs izolatı Fransa’da test edildi.
Sonuç olarak:

2 izolat A tipi,

1 izolat O tipi,

1 izolat ise C tipi olarak tanımlandı.

1962: SAT-1 Tipi ve FAO Müdahalesi

SAT-1 tipi virüs, 1962 yılında Afrika dışında ilk kez Bahreyn’de tespit edildi ve kısa sürede Mezopotamya, Orta Doğu ve Anadolu’ya yayıldı.
Durumun ciddiyeti üzerine FAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü) ile işbirliği başlatıldı. Aynı yıl Türkiye’de aşılamaya geçildi ve Trakya tampon bölge ilan edildi.

Yetersiz aşı stoğu nedeniyle başlangıçta yalnızca Edirne, ardından Kırklareli, Tekirdağ, Eceabat ve Gelibolu bölgeleri kapsama alındı.
SAT-1 tipi virüs, 3 Ekim 1963’ten sonra Trakya’da görülmedi.

1973: Asia-1 Tipi Türkiye’de

1 Ağustos 1973’te İran üzerinden Türkiye’ye bulaşan Asia-1 tipi, hızlı şekilde yayıldı.
FAO, OIE ve Avrupa Topluluğu temsilcilerinin katıldığı Ankara’daki acil toplantı sonrasında, ülke genelinde aşılama programı genişletildi.
Trivalan (A, O, Asia-1) aşı uygulamalarıyla hastalık kısa sürede kontrol altına alındı.

Tampon Bölge Uygulamaları Genişletildi

1970’lerden itibaren hastalığın yayılımını önlemek için tampon bölgeler oluşturuldu:

Batı Tampon Bölgesi: Trakya illeri, İstanbul, Çanakkale, Bursa, Balıkesir, Kocaeli, Sakarya.

Güneydoğu Tampon Bölgesi: Hatay, Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin ve sınırdan 20 km iç kesimler.

1983–1988 arasında: Afyon, Eskişehir, Kütahya, Manisa, Uşak, Bolu ve Zonguldak illeri de kapsama alındı.

1989: Trakya Ari Bölge Oldu

1989’da Brüksel’de düzenlenen “Şap Zirvesi”nde alınan kararla Trakya’ya ari bölge statüsü verildi ve aşılamaya 1990 yılında son verildi.
Amaç, Trakya’dan Avrupa pazarına et ve canlı hayvan ihracatının önünü açmaktı.
Bölge, 9 Kasım 2007’den itibaren hastalıktan arınmış kabul edildi ve OIE’ye (Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü) yeniden başvuru yapıldı.

2000 SONRASI DÖNEM

2000’li yıllarda Türkiye genelinde tespit edilen virüs tipleri A, O ve Asia-1 olarak belirlendi.
Karantina ve aşılama uygulamaları, 1962’den bu yana kesintisiz şekilde devam ediyor.

Türkiye, 1914’ten günümüze şap hastalığıyla mücadelede önemli bir deneyim kazandı.
FAO işbirliğiyle yürütülen aşılama kampanyaları ve tampon bölge uygulamaları sayesinde birçok virüs tipi eradike edildi (yok edildi).
Bugün hâlâ düzenli aşılama ve karantina önlemleriyle şap hastalığının yayılması kontrol altında tutulmaya çalışılıyor.