Türkiye’de uzun yıllardır hayvancılığı tehdit edenşap hastalığı, halk arasında“Dabak”adıyla biliniyor. Ülkede ilk resmi istatistikler 1914 yılında yayınlananTarım İstatistikleri’nde yer aldı. O dönemde Osmanlı topraklarında9 bin 455 şap vakasıtespit edilirken,4 bin 327 hayvanın öldüğükayıtlara geçti.

Osmanlı döneminde özellikleTrakya bölgesi, hastalığın en yoğun görüldüğü yer olarak öne çıktı. Balkan Savaşları ve Birinci Dünya Savaşı yıllarında da salgınlar, hayvancılığı ciddi şekilde etkiledi.

1952: İlk Virüs Tipleri Belirlendi

1952 yılına kadar Türkiye’de hastalığa neden olan virüs tipleri bilinmiyordu. 8 Ocak 1952’de farklı bölgelerden toplanan dört virüs izolatı Fransa’da test edildi.
Sonuç olarak:

2 izolatA tipi,

1 izolatO tipi,

1 izolat iseC tipiolarak tanımlandı.

1962: SAT-1 Tipi ve FAO Müdahalesi

SAT-1 tipi virüs, 1962 yılında Afrika dışında ilk kezBahreyn’detespit edildi ve kısa süredeMezopotamya, Orta Doğu ve Anadolu’yayayıldı.
Durumun ciddiyeti üzerineFAO (Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü)ile işbirliği başlatıldı. Aynı yıl Türkiye’de aşılamaya geçildi veTrakya tampon bölgeilan edildi.

Yetersiz aşı stoğu nedeniyle başlangıçta yalnızcaEdirne, ardındanKırklareli, Tekirdağ, Eceabat ve Gelibolubölgeleri kapsama alındı.
SAT-1 tipi virüs,3 Ekim 1963’ten sonra Trakya’da görülmedi.

1973: Asia-1 Tipi Türkiye’de

1 Ağustos 1973’te İran üzerinden Türkiye’ye bulaşan Asia-1 tipi, hızlı şekilde yayıldı.
FAO, OIE ve Avrupa Topluluğu temsilcilerinin katıldığıAnkara’daki acil toplantısonrasında, ülke genelinde aşılama programı genişletildi.
Trivalan (A, O, Asia-1) aşı uygulamalarıyla hastalık kısa sürede kontrol altına alındı.

Tampon Bölge Uygulamaları Genişletildi

1970’lerden itibaren hastalığın yayılımını önlemek için tampon bölgeler oluşturuldu:

Batı Tampon Bölgesi:Trakya illeri, İstanbul, Çanakkale, Bursa, Balıkesir, Kocaeli, Sakarya.

Güneydoğu Tampon Bölgesi:Hatay, Gaziantep, Şanlıurfa, Mardin ve sınırdan 20 km iç kesimler.

1983–1988 arasında:Afyon, Eskişehir, Kütahya, Manisa, Uşak, Bolu ve Zonguldak illeri de kapsama alındı.

1989:Trakya Ari BölgeOldu

1989’da Brüksel’de düzenlenen “Şap Zirvesi”nde alınan kararlaTrakya’ya ari bölge statüsüverildi veaşılamaya 1990 yılında son verildi.
Amaç, Trakya’dan Avrupa pazarına et ve canlı hayvan ihracatının önünü açmaktı.
Bölge, 9 Kasım 2007’den itibarenhastalıktan arınmışkabul edildi veOIE’ye (Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü)yeniden başvuru yapıldı.

2000 SONRASI DÖNEM

2000’li yıllarda Türkiye genelinde tespit edilen virüs tipleriA, O ve Asia-1olarak belirlendi.
Karantina ve aşılama uygulamaları, 1962’den bu yana kesintisiz şekilde devam ediyor.

Türkiye,1914’ten günümüzeşap hastalığıyla mücadelede önemli bir deneyim kazandı.
FAO işbirliğiyle yürütülen aşılama kampanyaları ve tampon bölge uygulamaları sayesinde birçok virüs tipieradike edildi (yok edildi).
Bugün hâlâ düzenli aşılama ve karantina önlemleriyle şap hastalığının yayılması kontrol altında tutulmaya çalışılıyor.