ANAHTAR PARTİ'DEN EVDE BAKIM İÇİN EMEKLİLİK ÖNERİSİ

Anahtar Parti Bursa İl Başkanı Fikret Aslan, Türkiye'de sosyal güvenlik sistemine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Aslan, özellikle evde bakım yapan kişilerin emeklilik ve sosyal güvenceye erişememesine dikkat çekti. Evde bakım emeği veren kişilerin sistemde görünmez kaldığını belirtti.

Aslan, sosyal güvenlik sisteminin yaşlılık, hastalık, iş kazası, malullük, işsizlik, ölüm ve analık gibi risklere karşı koruma sağlamak üzere kurulduğunu hatırlattı. Mevcut yapıda hem mali açıdan hem de kapsayıcılık açısından sorunlar yaşandığını ifade etti.

AKTİF-PASİF DENGESİ VE EMEKLİLİK SİSTEMİ RAKAMLARI

Fikret Aslan, Türkiye'de emeklilik sisteminin ağırlıklı olarak prim esaslı ve dağıtım sistemi (PAYG) şeklinde işlediğini söyledi. Dünyada genel kabul gören dengenin dört çalışanın bir emekliyi finanse etmesi yönünde olduğunu, Türkiye'de ise bu oranın tersine döndüğünü kaydetti.

Aslan, 2002 yılında 12,2 milyon çalışanın 5,9 milyon emekliyi finanse ettiğini, 2025 yılında ise 26,5 milyon çalışanın 16,9 milyon emekliyi finanse eder duruma geldiğini belirtti. Bu çerçevede aktif/pasif oranının 2002'de 2,1 iken 2025 itibarıyla 1,6 düzeyine gerilediğini ifade etti.

Anahtar Parti İl Başkanı, kayıt dışı istihdam, güvencesiz çalışma ve istihdamın niteliğinin sosyal güvenlik sistemi üzerinde baskı oluşturduğunu dile getirdi. EYT kapsamında yapılan düzenlemelerin de sistem üzerinde ek yük yarattığını savundu.

EVDE BAKIM YAPANLARIN MEVCUT DURUMU

Aslan, Türkiye'de resmi kayıtlara göre yaklaşık 2,5 milyon engelli bulunduğunu, araştırmalara göre en az bir engeli olan birey sayısının 4,9 milyon civarında olduğunu söyledi. Evde bakım yardımından yararlanan kişi sayısının geçmiş yıllarda yaklaşık 500 bin seviyesinde kaydedildiğini aktardı.

İl Başkanı, evde engelli bakımını üstlenen ve iş hayatına katılamayan kişiler için otomatik bir emeklilik hakkı bulunmadığını vurguladı. Bu kişilerin çalışmıyor göründüğü için sosyal güvenlik sistemi içinde değerlendirilmediğini, yaptıkları işin 7 gün 24 saat süren bir bakım hizmeti niteliği taşıdığını belirtti.

Anahtar Parti temsilcisi, evde bakım yapanların ancak isteğe bağlı sigorta ile 4B kapsamında prim ödeyerek emeklilik hakkı elde edebildiğini, gelir yaratamayan ve evde bakım yükü taşıyan birçok kişinin bu primi fiilen ödeyemediğini dile getirdi.

ULUSLARARASI ÖRNEKLER VE MECLİS GÜNDEMİNDEKİ TEKLİF

Fikret Aslan, bazı ülkelerde evde ücretsiz bakım yapanların sosyal güvenlik sistemi tarafından desteklendiğini söyledi. Almanya'da belirli bakım derecesinde (Pflegegrad 2 ve üzeri) bakım üstlenen kişilerin emeklilik primlerinin bakım sigortası tarafından ödendiğini ve bu sürenin emeklilik hesabına dahil edildiğini örnek olarak verdi.

Aslan, Türkiye'de de bakım süresinin sosyal güvenlik hakkına dönüştürülmesine yönelik tartışmalar bulunduğunu ifade etti. TBMM'de, 2026 yılına yaklaşılırken ev kadınları ve evde bakım emeği verenlerin sosyal güvenceye alınması ve emeklilik hakkı elde etmesine yönelik bir kanun teklifinin gündemde olduğunu hatırlattı. Bu teklifin henüz yasalaşmadığını, teklifte geliri olmayan ev kadınları ve evde bakım yapanların SGK kapsamına alınması ve primlerinin bütçeden karşılanmasının öngörüldüğünü belirtti.

İl Başkanı, teklif kapsamında aylık yaklaşık 11 bin TL düzeyinde destek ve tam sosyal güvence hedefinin ifade edildiğini, ancak bu düzenlemelerin bugün itibarıyla yürürlüğe girmediğini söyledi.

MEVCUT ERKEN EMEKLİLİK DÜZENLEMELERİ VE SINIRLAR

Aslan, 5510 sayılı Kanun kapsamında ağır engelli, bakıma muhtaç engelli çocuğu bulunan kadın sigortalılara prim günü avantajı ve yaş indirimi sağlandığını aktardı. Bu düzenlemenin yalnızca sigortalı olarak çalışanları kapsadığını vurguladı.

Evde bakım yapan ancak sigortalı olmayan çok sayıda kişinin bu kapsamın dışında kaldığını belirten Aslan, eşin engelli olmasının tek başına erken emeklilik hakkı doğurmadığını ifade etti. Mevcut sistemin farklı gruplar için farklı uygulamalar içerdiğini söyledi.

SAHTE SİGORTALILIK VAKALARI VE SGK'YA BÜTÇE AKTARIMI

Anahtar Parti Bursa İl Başkanı, sahte sigortalılık vakalarına ilişkin verileri de paylaştı. 2022 yılında 106 bin, 2023'te 188 bin ve 2024'te 95 bin kişinin emeklilik hakkının iptal edildiğini aktardı. Bu vakaların, sağlık hizmetine erişim ve emeklilik hakkı kazanımı için kayıt dışı yollara yönelimle bağlantılı olarak değerlendirildiğini söyledi.

Aslan, merkezi yönetim bütçesi içinde Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) yapılan ödemelerin arttığını belirtti. 2026 bütçesinde SGK'ya aktarılan fonun genişletildiğini, bütçeden SGK'ya kaynak aktarımının büyüdüğünü ifade etti.

ANAHTAR PARTİ'NİN SOSYAL GÜVENLİK POLİTİKA ÖNERİLERİ

İl Başkanı Aslan, Anahtar Parti'nin sosyal güvenlik sistemine ilişkin politika önerilerini sıraladı. Kayıt dışı istihdamla etkin mücadele edilmesi ve yoğun işyeri denetimleriyle sigortasız çalışmanın önüne geçilmesi hedefleri arasında yer aldı.

PAYG sisteminde sürdürülebilirlik için istihdamı artırıcı politikalar öngörüldü. Aktif/pasif dengenin güçlendirilmesi ve sistemi zorlayan popülist düzenlemeler yerine rehabilitasyon programı uygulanması gerektiği savunuldu.

"Gümüş Ekonomi" yaklaşımının sosyal güvenlik sistemine entegrasyonu kapsamında evde bakım, rehabilitasyon, uzun dönemli bakım sigortası, yaşlı dostu konut ve bakım ekonomisi alanlarının sosyal güvenlik ekosistemine dahil edilmesi önerildi.

Aslan, SGK bünyesinde "Evde Bakım Hizmeti Sigortası" adıyla özel bir kategori kurulmasını ve evde bakım emeğinin yasal güvenceye kavuşturulmasını istedi. Askerlik, doğum ve ücretsiz izin borçlanmalarına benzer şekilde "evde bakım borçlanması" uygulamasıyla bakım süresinin borçlanılabilir hale getirilmesini önerdi.

Ayrıca bireysel emeklilik sisteminin kapsamının genişletilmesi, kayıt dışı yollara yönelimi azaltacak tamamlayıcı mekanizmaların geliştirilmesi ve yaş ile süre eşitliği ilkesine dayalı, prim bedeliyle uyumlu emekli aylığı yapısına geçilmesi yönünde öneriler dile getirildi.