Düzenlenen konferansın konuşmacısı Prof. Dr. Ali Şafak, “Eğer bir Anayasa hazırlanacaksa, halkımızın ihtiyacına cevap verecek Anayasa, 1924 Anayasasıdır” diyerek, yönetimde tek başlılığı önerdi.

Dün saat 10.30’da İşletme Fakültesi’nde ‘Türkiye’de Anayasa Çalışmaları ve İnsan Hakları’ konulu konferans gerçekleştirildi.

Turgut Özal Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Öğretim Üyesi, Kamu Hukuku Bölümü Başkanı Prof. Dr. Ali Şafak’ın konuşmacı olduğu konferansa, İşletme Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İbrahim S. Canbolat, AK Parti İlçe Başkanı Bülent Temelli, CHP İlçe Başkanı Turhan Neşe, Belediye Başkan Yardımcısı Yusuf Şen, Gazeteciler Cemiyeti Başkanı Mehmet Hanefi Yıldırım, Kaymakamlık Yazı İşleri Müdürü İdris Yeni, Milli Eğitim Müdürü Mehmet Baştürk, Müftü Bayram Canbey, İlçe Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürü Mahmut Doğru, İşkur İnegöl Şube Müdürü Mehmet Haliloğlu, öğretim görevlileri ile öğrenciler katıldı.

HUKUK DİYORSAK, HAK VE HAKKANİYET ESASTIR

Konferansın açılış konuşmasını yapan İnegöl İşletme Fakültesi Dekanı Prof. Dr. İbrahim S. Canbolat, “Daha önce başlattığımız konferansların bilmem kaçıncısını yapıyoruz. Amacımız hem İnegöl’de, İnegöllülerin İşletme fakültesinin farkında olmaları, hem bir sosyal katkıdır. Bir ülkenin gelişmişliklerini gösteren özellikler vardır. Bir çok özellik içerisinde ikisi öne çıkar. Eğitim ve Bağımsızlık. Eğitim sistemine bağlı olarak, o ülkenin kalkınmış bir ülke olup olmadığı yada ne derece de kalkınmış bir ülke olduğu anlaşılır. Eğer ülkede ezberci, tutuk, dayatmacı bir eğitim sistemi varsa, insanlar, sorgulamaya değil ezberlemeye ve ezberlediklerini dikte ettirmeye teşvik ediliyorsa, orada o eğitim sisteminde öğretici ve dönüştürücü bir potansiyel olmaz. Bu ülkeler gelişmiş ülke olamazlar. Bir ülkenin gelişmişliği daha çok ham madde kaynağına sahip olmasıyla ölçülmüyor. Ülke, kendini yenileme dönüştürme yeteneğine bağlı olarak, gelişmiş ülke olur. Dolayısıyla ilkokuldan üniversiteye, merkezden ücra köye kadar eğitim mantığı önemli. Biz burada bir eğitim kurumuyuz. Bunun bilincinde olmak durumundayız. İkinci özellik bağımsızlıktır. Bir ülke gelişmiş bir ülke mi? Onu öğrenmek için, bu ülke ne kadar bağımsızdır ona bakmak gerekir. Bağımsızlığı bize gösteren unsurlar nelerdir? Birincisi iç ve dış politikada karar alma yeteneği ve gücü. Eğer bir ülke kendine özgü, kendi tarihsel, kültürel konumuna bağlı olarak, kendi ulusal çıkarları noktasında karar alamıyorsa, o ülkenin bağımsızlığı tam değildir. Buna egemenlik diyebiliriz. İkincisi Anayasa yapma. Kendi anayasasını yapabiliyor mu? Anayasa yapımı, merkezi bir siyasi otoritenin, bir askeri gücün, herhangi bir iktidarın tek başına yapacağı bir şey değil. Anayasayı konuşurken, bugün farklı siyasi parti temsilcilerinin burada olması sevindirici. Toplumun bütün katmanlarını buradaki etkisi, rolü toplumun gereksinimlerine uygun önerilerin anayasa metnine girmesi gerekir. Avrupa Birliğinin de Türkiye’den istediği o. Anayasa çalışmalarında bir uzlaşı yeteneği var mı toplumda? Siyasi partiler arasında ve toplumun genel düzeyine baktığımız da böyle. Anayasa yapım süreci ne kadar katılımlı olursa, toplumun gereksinimlerini ne kadar karşılayıcı bir ön çalışma yapılırsa, o ölçü de de o ülke de hakkıyla bir anayasal düzen oluşmuş olur. Maalesef bazen, hukuku kanun yerine kullanıyoruz. Hukuk, kanunla tüzük değildir. Hukuk hak ve hakkaniyet kavramlarına bağlı olarak ortaya çıkar. Hukuk diyorsak, hak ve hakkaniyet esastır. Anayasa yapımı bağımsızlığın önemli bir göstergesidir. Bağımsızlığın bir başka göstergesi, kültürel kimliktir. Ne ölçüde bir kültürel kimliğe sahibiz? Sömürgecilikten kalma bir takım geleneklerin olmamasıdır. Ana dilini kaybetmiş ve sömürgeci ülkenin dilini kullanıyorsa, o ülke de bağımsız ülke değildir” dedi.

İNOVASYON KAÇINILMAZDIR

‘Türkiye’de Anayasa Çalışmaları ve İnsan Hakları’ konusundaki konferansına start veren Turgut Özel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukuku Öğretim Üyesi, Kamu Hukuku Bölümü Başkanı Prof. Dr. Ali Şafak ise, “Ülkemizin her alanda çözülmekte olan, çözüm bekleyen bir çok sorunları vardır. Kalkınmakta olan ülkeler için bunlar olması gereken şeylerdir. Hep statik durmak, olanı olduğu gibi korumak zamanı değildir. Evimizdeki mobilyaları bile zaman zaman değiştirmek gereğini duyuyoruz. İnsan unsurunun değiştirilmesi noktasında, inovasyon denilen şeyin yaşanması kaçınılmaz hale gelmiştir. İngilizler sömürge konularında köklü değişiklikler yapmaktadır. Türk toplumu da 1876’dan bu tarafa anayasa metinleri ile karşı karşıya gelmiştir. Ardından 1921, 1924, 1961 ve 1982 anayasaları geldi. İnsan gelişiyor. 5 yaşında giydiğiniz ayakkabıyı, 15 yaşında giyemiyorsunuz. 15 yaşındaki elbiseniz, 25 yaşında size olmuyor.  Sadece bedensel gelişmiyor düşünce planında da gelişiyor. Toplum da gelişiyor. Elbise artık bize sığmıyor. Bu gelişmelere eğer çözüm bulunamazsa, ayakkabı yırtılıyor. İnegöl’ü eskiden bu yana bilirim. İnegöl, İnegöl olmaktan çıkmış. İnegöl deniz olmuş. Hukuki düzenlemeler kaçınılmazdır. 10 yılda 10 milyon genç yarattık diyoruz. 100 yılda bu rakam 100 milyona ulaşacak. Teknoloji gelişiyor ve her geçen gün değişiyor. Bizim buna ayak uydurmamız gerekiyor” dedi.

1982 ANAYASASI ÖN YARGILI

2000’li yıllardan itibaren temel hak ve hürriyetlerde bir çok adımlar atıldığına işaret eden Şafak, “Turgut Özal’lı dönemde başlayan bu değişim ve gelişim, 2000’li yıllardan itibaren hız kazanmıştır. Medeni hukuk, Türk Ceza Kanunu, Ceza Muhakemeleri Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Borçlar Kanunu, tamamen değişmiştir. Bu kanunların çoğu Almanya, İsviçre’den alınmış. Onlar bu kanunları değiştireli yıllar olmuş. Ama biz hala şu olsun, bu olsun diyoruz. 1980’den bu tarafa komisyonlar kurulmuş. Gündem bir türlü parlamentodan geçmemiştir. 2004 yılında hazırlanan, 2005 yılında kabul edilen Türk Ceza Kanunumuz, bireyi merkeze alan, artık birey amaç, devlet araç mantığı ile düzenlenen bir metindir. Bazen aksayabilir, ama hiç yapılmasın dersek kötüdür. 1982 anayasası, 5 defa değişikliğe maruz kalmasına rağmen, bir türlü 12 Eylül 1980’in ön yargılı düzenlemelerinden kurtulamamıştır” diye konuştu.

ANAYASA’YA AB AYARI ÖNERİSİ

1982 anayasanın, AB anayasası ile karşılaştırılması gerektiğine dikkat çeken Şafak, “Anayasalar diğer yasaların temel dayanağı olduğuna göre, bu esas teşkilat kanununun mutlaka yeni AB anayasa metinleri çerçevesinde bir kazanım sağlanacaksa, bunlarında mutlaka gözden geçirilmesi lazımdır. Ama 1982 anayasasında haklar veriliyor derler. Amma velakin şu şu nedenlerle bu haklar kısıtlanır. Öyle olursa, bu anayasanın adı halk arasında ‘Amayasa’ olur.  Eğer bir anayasa hazırlanacaksa, halkımızın ihtiyacına cevap verecek anayasa 1924 anayasasıdır. O gün savaştan çıkmışız, halkın seçtiği meclis var. 1924 anayasasına bir bakınız, insan hakları konusunda ihtiva ettiği hükümler, bu günkü anayasada çok daha geniştir. Bu noktaya bu toplumun gelmemesi lazımdır. Herkesin kafasında kırmızı çizgiler var. Bu çizgiler hukukun ilkeleriyle ne derece bağdaşıyor? Bir konsensüs oluşmalı diyoruz. Ama bu konsensüs çoğunluğun fikri noktasında olmalı. Bu konsensüsü kabul etmemekle ‘yerinde say marş’ gibi bir duruma düşüyoruz. Topluma yazık oluyor. TBMM bu konuda bir atakta bulundu ama atak sonuçsuz kaldı. Bu, batılıların dikkatinden kaçmıyor. AB’ye girmek için ‘bir fırın ekmek yemeniz gerekiyor’ şeklinde serzenişte bulunuluyor. Tam demokrasiye geçebilmek bakımından mükemmeli yakalamak mümkün değildir. Çoğunluğun almış olduğu karara da azınlığın uyması gerekiyor. Yüzde yüzle birleşmek mümkün değildir. O nedenle bir orta yolu bulmak bu milleti pota altında beraberce kardeşçe yan yana yaşatmak lazımdır” şeklinde konuştu.

OSMANLI, ŞU ANKİ TÜRK İNSANI KIYASLAMASI

Osmanlı toplumunu, şuan ki Türk toplumu ile mukayese eden Şafak, “Osmanlı topluluğu bugünden çok daha farklı milliyetçi ve dindar insanlara sahipti. Ama birlikteliklerinde son dönemdeki dış müdahaleler haricinde bir sıkıntı yaşanmadı. Biz vatandaşlığın adı ne olmalı diye tartışıyoruz. Herkes bir taraftan çekiyor. Bir üst kimlik olmalı. İdeolojilerin bugün insanları mutlu etmesi mümkün değil. Avrupa’daki ideolojik yönetimler 60’larda kaldı. Hepsi de baskıcıydı. Bu ideolojik yönetimler sonunda toplumlarını maceraya götürmüştür. Neden? Kural tanımazlıktan. Daha sonra Avrupa, hukuksal metinleri ön plana çıkardı. Anayasa çalışmalarında tıkanıklıklar oluşturan kavramlardan birisi, milliyet kavramıdır. Biz bunu tartışırken, atı alan Üsküdar’ı geçiyor. Anayasaların hazırlanmasında önemli olan yoruma açık maddelerin fazla olmamasıdır. Yoruma açık maddeler istismara çok müsaittir. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde, mecliste 367’mi olacak, 284’mü diye tartışıldı. Boşa zaman harcandı. Birisi kuyuya taş atıyor, halk nihayet çıkarıyor. Hatta para harcadık. Halk kararı verdi. En iyi kararı halk verir zaten. Parti içi demokrasinin ağır basmasından kaynaklanıyor. Parti içi demokrasi Türkiye’de lider ve çevresinin sözünden tövbe dışarı çıkılmıyor. Bazı siyasi partilerde tanıdığım hukukçular var. Bakıyorum, el pençe divan duruyor. Yapmazsa siyasi iktidarının biteceğini ifade ediyor. Anayasa yapılırken tabiri caizse eteğimizdeki taşları dökmeliyiz” ifadelerini kullandı.

SİYASİ OTORİTE RAKİP KABUL ETMEZ

Ön yargısız hareket etmenin gerektiğine işaret eden Şafak, “Biat kültüründe, Osmanlı’da dahi ‘Gururlanma padişahım, senden büyük Allah var’ denilirdi. Hz. Ömer ‘Ben haktan ayrılırsam ne yaparsınız?’ dediğinde, ‘Seni kılıcımla düzeltirim ya Ömer’ diyebilen çıkmıştır. Yanlış yaptın, ettin diye siyasi liderine bile diyemiyorsun. Bu mu eleştirilmeli o mu eleştirilmeli. Çağ artık çok genç ve hümanist olmak lazım. Ayrıca siyasi otorite rakip kabul etmez. Hazırlanacak anayasa metninde tabi ki hukukun temel ilkelerine yer vermek kaçınılmazdır. Bu yer vermede ideolojik yaklaşmamak lazımdır. Ön yargılı yaklaşmamak gerekiyor. Ekonomik ve sosyal haklar konusunda  fazla müdahaleci kurallara yer vermemek lazım. Hayatın akışına ayak uydurmamız mecburiyeti vardır. Din, dil, bir kısım ailevi kültürel ilişkiler bakımından mutlaka çok kültürlülüklere tahammülümüzün olması lazımdır. Kültür zenginliği kazançtır. Anayasa çalışmalarında diğer ülkelerin deneyimlerinden istifade etmemiz şart. Anayasa metninde ideolojik yaklaşılmamalı. Ekonomide fazla müdahaleci olunmamalı. Biz 900 senemizle övünürken, bu kültür zenginliğimizle bir biz bir arada olduğumuzdan dolayı övünüyoruz. Demokrasi son çare değil, bir süreçtir. Dün farklıydı bu gün daha bir farklı. Demokrasi de önemli olan halkı mutlu kılmaktır. Kavramlara sıkışıp kalmamak lazım” dedi.

ÇOK BAŞLILIK MAALESEF SÜRTÜŞMELERE SEBEP OLMAKTADIR

Özal döneminde bir çok beldelerin belediye yapıldığını hatırlatan Şafak, “Sonra bunların harcamaları bir acayip oldu. Demek ki, hükümet farkına vardı, bin 400 belediye kapatılıyor. Kimin malını kime bağışlıyorsunuz. Anlamsız harcamalar yapılıyor. Benden sonrası tufan diyorlar. Bu millet yaşayacak, nasıl benden sonra tufan mantığıyla bakarız. Bu mantaliteyle daha çok fırın ekmek yemek gerekiyor. Anayasa yapılırken, yerel yönetimlerde iki başlığı artık bitirmek icap eder. Vali ve belediye başkanlığı, bir bütünlük içerisinde olması lazım. Ve seçimle gelmesi lazım. Büyükşehirlerde meclis teke indi. Gerekiyorsa yakın ve küçük illeri birleştirelim. Vatandaşın menfaati bunu gerektiriyorsa, harcamaların önünü almak istiyorsak tek başlılık olsun. Nitekim bir çok vilayetlerimizde belediye başkanları ile valiler arasında bir çok sürtüşmelerin olduğunu görmekteyiz. Değer mi? Çok başlılık maalesef sürtüşmelere sebep olmaktadır. Yeni anayasada seçimli valilik gerekiyor. Buna Amerikan sistemi mi dersiniz bilemem. Koca Osmanlı devleti 18 eyaletten oluşmaktaydı. Anayasa tartışmalarında en önemli nokta olan başkanlık sistemi konuşuluyor. Bazıları Türk toplumu 1876’dan bu yana alışmıştır bu sistemin dışına çıkamayız. Sanki amentü” diye konuştu.

YEDEK ÜYELİK ÖNERİSİ

İstifaların önünün alınması noktasında, yedek üyeliklerin ihdas edilmesini öneren Şafak, “İstifa edenin yerine aşağıdan birisi çıksın. Öbür türlü milletvekili satın almaları başlıyor. İktidarı istifaya zorluyor. Oldu bunlar. İnsan haklarına müdahale bir tek maddede düzenlenmelidir. Her madde de müdahaleci kurallar hemen peşinden geliyor. Bunun yerine bir tek madde de insan hakları şu şu nedenlerle kısıtlanabilir diye müstakil bir madde olması lazım. Dünyanın en uzun anayasası bizdedir. 170’in üzerinde maddeden ibarettir. O zamanda herkes bir tarafından çekiyor” dedi.